Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Yırler temel kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Yırnün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin koskocaman çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde ahaliın malı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme eden sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Yırler çoğu öğün, bir natür hadiseı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arazi adlarının, hatta mevzuların birlikte değiştiği görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine saha uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle oyun havaları arazi kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay cazibe adı verilmektedir.

Türklerde aksiyonlenen konulara göre bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına göre ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Tabiat ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Hakkındalıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Sahne ırlamakleri
Doğa ve efsanevi ırlamakleri
Efe ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri