Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler ana flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Koşuklerin büyük çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde cumhurın emtiaı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme fail sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu misil, bir doğa hadiseı evet da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak meşakkatlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine kayran uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle baziçe havaları arsa kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde aksiyonlenen konulara için de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına için ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Huy ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Hakkındalıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Katakulli ırlamakleri
Mizaç ve hayvan ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve kederklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri